Sneeuw

________________________________________

Sneeuw

De hele dag al is het buiten prachtig, schemerig, donker grijs. Het zingt een beetje in mijn hoofd; ‘let it snow, let snow, let it snow.’ Ik verheug me op de beloofde, zachte vlokken en de heel andere wereld waarin we ons, binnen een paar uurtjes zullen bevinden, als het echt gebeurd. Alles samen in een stille, wit, bedekte wereld waar niets, maar dan ook niets, wordt overgeslagen.

Terwijl er nog geen vlokje is gevallen komen reeksen beelden te voorschijn die zich in mijn herinnering hebben genesteld. Beelden van vogels die precies weten waar ze moeten zijn. Vogels die honger hebben maar eerst afwachten om dan, zo snel als mogelijk, hun kans te pakken. Beelden van vogels die bepalen wie er wel bij mag en wie niet en die vechten over onzichtbare grenzen en die op de vlucht slaan of heel brutaal zijn.

Deze kraai kijkt vanuit de hoogte wie er verjaagd moet worden en of het al veilig is om te landen  op een streng van pinda’s of in een huisje.

 

De merel durft het wel aan bij de zaadjes op de grond tussen de grassprietjes, die maar een klein eindje boven de sneeuw uitpiepen.

 

 

_________________________________________

De tekeningen maakte ik een paar jaar geleden op een ipad. Het tekenen op de ipad ging snel en gladjes. Toch ben ik daar weer vanaf geraakt, al weet ik niet meer precies waarom. Maar nu er sneeuw voorspeld is vind ik het wel leuk om deze ipadtekeningen alsnog te voorschijn te halen en in de blog te delen.

________________________________________________________________________

 

 

 

.

 

 

 

 

 

De derde vrouw en het scheepsrecht

_________________________________________________________________

Judith Herzberg tijdens de nacht van de poëzie in september 2018

‘Hopen is een vorm van gekte

wanhoop ook.’

‘Dank u wel’

__________________________

Zo eindigde Judith haar voordracht. Het zijn de laatste twee regels van het gedicht dat zij voordroeg tijdens de nacht van de poëzie. Twee maanden later op 29 november ontvangt Judith Herzberg, (i934) de Prijs der Letteren uit handen van koning Willem-Alexander. Het meest bijzondere aan deze prijsuitreiking is, vind ik, dat het scheepsrecht zich hier het voltrekt. Na twee en twintig prijsuitreikingen staat op deze dag, de derde vrouw op het podium om de Prijs der Letteren te ontvangen.

Scheepsrecht is volgens van Dale: ‘recht dat op schepen geldt: gezegd om een derde herhaling te rechtvaardigen of te bespotten, (ook) alle goede dingen geschieden in drie keer.’ Gemakshalve houd ik het nu maar even bij – de goede dingen – en ga er vanuit dat die gewoon door blijven gaan. Koning Willem-Alexander las tijdens zijn speech, in het Koninklijk Paleis in Amsterdam, een gedicht uit de bundel ‘Het vrolijkt’ en dat helpt ook om op – de goede dingen – gericht te blijven. Al vind ik het wel vreemd dat in de zaterdagkrant van 1 december, van de Trouw en NRC geen letter of fotootje over deze gebeurtenis te vinden is.

Ik zoek naar een gedicht dat voor mij spreken kan en dat is niet zo gemakkelijk. Want op bijna iedere bladzijde, zit ik bij wat ik lees, instemmend te knikken. Het ene gedicht is nog sterker dan het andere. En ik kan wel een beetje sterkte gebruiken in deze zorgelijk onrustige tijden. In  de bundel ‘Wat zij wilde schilderen’ koos ik uiteindelijk het gedicht voor deze blog:

Regels geschreven tijdens plaatselijke vrede nr. 3

Het is veel werk, vrede

vredig houden

en versterken.

 

Daar zijn bloemen voor

muziek die van de toren

blaast maar ook

de watjes in de oren.

 

Van al het veel te vele

dat je omgeeft wil je

niet álles zien

niet álles horen.

 

We doen de kraan maar open

en er komt water uit!

We kunnen zomaar

winkels binnenlopen

en kilo’s suiker kopen!

 

Vrede is: niet aldoor

hoeven hopen. De radio

vergeten. En als je iemand

ziet in uniform, toch

door durven lopen.

 

Vrede is het als je begint

vrede gewoon te vinden

en niet meer iets

tussen oorlogen in.

 

Wij strooien

brood omhoog

als vogelvoer

en komen toe

aan zieleroer.

_____________________________

Gebed

 

Oprecht hoop ik dat Judith Herzberg het podium nog lang niet gaat verlaten, 

dat wij heel vaak veel brood omhoog zullen strooien en

dat het scheepsrecht ons altijd terzijde zal blijven staan.

________________________________

De wortel van alles

____________________________________________________

____________

 Er ligt een winterwortel voor het raam op de vensterbank, maar het is de grote oude tuin met herfstkleuren die de eerste aanblik trekt. Dat ik toch aandachtig naar de wortel keek en fotografeerde kwam doordat deze al een keer of vier geschilderd is in het atelier bij het kerkje in Wapserveen.  Ardan http://ardantimmer.nl schrijft op zijn website: 

‘Als ik me open naar datgene wat om me heen is; of dat nu natuur is, mensen of dieren, alles kan een inspiratie zijn voor mijn werk. Ik wacht  totdat het schilderij zich als vanzelf schildert. Op deze manier schilderen laat me zien dat artistieke uiting en spirituele manifestatie hetzelfde zijn’.

 

Dit schilderij raakte me en bracht mijn fantasie opgang. Het was alsof ik in frisse wind fietste. Alsof het steeds meer ging waaien. Het ging van een bedje met worteltjes in de moestuin naar hutspot, worteltrekken, kosmische manifestaties en het mannelijk geslacht. Ook herinnerde ik me een tekening van Dik Trom op een ezeltje met een wortel voor de neus. De stap om een eigen tekening te maken was toen niet meer zo groot. Het werd een vliegreis op een gans met een wortel als lokmiddel.  De reis op de tekening gaat naar de ruimtetelescoop Gaia die sinds december 2013 in een baan om de zon cirkelt.  Deze telescoop stuurde kortgeleden voor de tweede keer een stortvloed van nieuw vrijgekomen gegevens over het melkwegstelsel naar de aarde. Gaia bracht daarmee alle sterrenkundigen in de wereld het hoofd op hol, zo las ik op internet en in de krant.

 Botsingen van een klein sterrenstelsel met de melkweg doen samensmeltingen ontstaan die ons bevattingsvermogen ver te boven gaan. 6 tot 9 miljard jaar geleden ontstond door een botsing met een dwergsterrenstelsel een nieuwe sterrenstroom in de buitenste laag van de melkweg. Deze sterrenstroom heet naar haar ontdekker: de Helmistroom. Maar wat me nog meer bevalt is, dat de Helmistroom en de hele melkwegstelsel vol zit met mysterieuze, onzichtbare, donkere materie. Onzichtbaar en toch materie met bovendien een inherente aantrekkingskracht. Deze kracht schijnt tot nu toe onbewijsbaar te zijn, maar men denkt dat het wel zo moet wezen, want wat anders dan aantrekkingskracht kan sterrenstelsels doen samensmelten?  

En als de wortel waarmee dit hele verhaal begon erg lang op de vensterbank voor het atelierraam blijft liggen, dan volgt er ook een onherroepelijk samensmelten met een veel groter stelsel.  Een samensmelting die mogelijk toch ergens, ook wel weer een wortel is, van zelfs misschien wel alles.

_________________________________________________________

   Prof.dr. Amani Helmi,

Hoogleraar sterrenkunde

Zij ontrafelt de geheimen van sterrenstels.

Op de homepage van de universiteit in Groningen is daarover informatie te lezen en geeft Helmi uitleg in een video die geestverruimend is.

 

Founding mother van het vakgebied galactische archeologie.

https://www.rug.nl/news/2018/10/astronomers-discover-the-giant-that-shaped-the-early-days-of-our-milky-way

               ____________________________________________________________________________

 

 

Duizenden en duizenden winterganzen

________________________________________________

Duizenden winterganzen op doortocht foerageerden vanaf de kale akkers bij de Wapserveense Aa. Het duurde maar een paar dagen. Even plotseling als ze neerstreken waren ze ook weer vertrokken.  Er bleven nog wel wat ganzen achter al waren dat er niet veel meer.

__________________________

wandelen

  

stap stap stap

door snijdend koude wind

een paard hinnikt 

een gans vliegt heel ver achter

op de groep

en roept en roept

gak gak gak

  gak nou toch

stap stap stap

___________________________________

________________________________________________________________

Het bruist in het Groninger museum

____________________________________________________________________________________________

Het bruist in het Groninger museum met de Ploeg en het Volle Leven van Freek en Hella de Jonge.

Honderd jaar geleden werd in Groningen de Ploeg opgericht en dat wordt gevierd met een grote tentoonstelling die nog tot 4 november te zien is. De expressieve schilderijen komen  versterkt door de kleuren van de wanden prachtig tot hun recht. De vaste collectie is in deze tentoonstelling aangevuld met veel schilderijen die ik nog niet eerder gezien had. Het gonst in de grote zalen van zacht pratende, aandachtig kijkende, veelal grijze, voornamelijk vrouwelijke bezoekers.                                     

 ‘De rustende zichters’ 

Johan Dijkstra schilderde dit tafereel in 1924. Het is het grootste doek in de tentoonstelling. Destijds in 2013 op de Klassiek Academie in Groningen moesten wij een beeldanalyse van een zelf te kiezen schilderij maken. Op lokatie: het mocht niet van een foto. Ik koos toen voor ‘de rustende zichters’ van Johan Dijkstra. Meerdere keren zat ik op een stoeltje voor het schilderij en beschreef wat ik zag, ervoer. Afgelopen dinsdag, vijf jaar later, stond ik opnieuw voor dit schilderij uit de vaste Ploegcollectie. De warm, vibrerende uitstraling van het schilderij verraste me. Thuis zocht ik het werkstuk over ‘de rustende zichters’ weer eens op. Ik had er destijds flink werk van gemaakt.

De keuze voor dit schilderij was ingegeven doordat het herinnert aan wat voorgoed voorbij is: het met de hand maaien van korenvelden. In Ruinen woonden wij jarenlang aan de es waar het landschap beschermd is. Op grote delen van deze es wordt daarom inplaats van mais,  graan verbouwd; met subsidie. Het was aan deze subsidies te danken dat wij uitkeken over korenvelden waarin ook nog eens veldbloemen werden gezaaid. De tegenstelling met de tijd waarin Johan Dijkstra ‘de rustende zichters’ schilderde kan niet groter zijn. Het graan op de es wordt nu jaarlijks met  enorme machines in een paar uurtjes geoogst en afgevoerd. Wie weet er nog dat de zittende man op het schilderij, met een hamer, op het haarspit, het blad van de zicht scherp klopt?

Op de bovenste verdieping van het museum verblijven Freek en Hella De Jonge tot 28 oktober. Zij geven daar uitdrukking aan het Volle Leven en dat bruist. Op de muur links van het podium staat in grote, rode letters: Vertrouwen, Discipline, Concentratie. De tekst wordt weerspiegeld in de korte performances die Freek en Hella een paar keer per dag geven en in wat  verzameld, tentoongesteld is. Wat niet op de muur staat is, hoe open en kwetsbaar zij in hun presentaties zijn. De foto’s van hen, als kunstenaarsechtpaar zonder opsmuk of verdoezeling. Wat ook niet op de muur staat is, hoe oprecht betrokken en aanspreekbaar zij zijn, in hun aanwezig zijn. De wand met grote portretfoto’s van meer dan 20 bekende politici, die in de afgelopen decennia vermoord werden, zal ik niet gauw vergeten. Evenmin de schots en scheve boekenkast, verwijzend naar hoe het zijn kan in een huis, na een aardbeving. Rechts op de muur naast het podium staat in ook heel grote, rode letters:                 

Iedereen is boos, niemand is tevreden, wees niemand

Terwijl ik nog nadacht over hoe niemand te wezen, was de verleiding die vlak bij de uitgang geboden werd, niet te weerstaan. Daar werd ik plotseling iemand, niet boos en heel tevreden, ja, zelfs een beetje een opgewonden iemand, die op de foto wilde. Staand achter een grote rollator met dikke banden en een jurk die van mijn oma had kunnen wezen.

______________________________________________________________________

 

 

Voor Theresa May

__________________________________________________________________________________________________

Voor Theresa

sierlijk stapdansend gaat zij

houterig en  hooggehakt naar het katheder

innig behoed door hoop en Abba’s tonen.

 

Gebed

May Theresa be wise and stable

 

__________________________________________________________________________________________________

 

 

                                                                                   

 

 

 

.

Overspronggedrag dat pijnlijk plat valt in een jijbak

Vorige week keek ik naar de Algemene Politieke Beschouwingen. Het beeld van de tweede kamer met de blauwe stoelen, de groene vloerbedekking, de aflopende helling die de leden van de kamer moeten nemen als ze naar de interruptiemicrofoon gaan, dat vind ik boeiend. De kalme bedding die kamervoorzitter Khadija Arib schept met haar aangename stem en de nauwelijks merkbare, maar toch speciale intonaties. De orde van de kamer die bepaalt hoe lang, in welke volgorde, door wie gesproken wordt en hoe interrupties behoren te verlopen. Dat alles is aangenaam voorspelbaar, terwijl ook de inhoudelijke boodschappen in  grote lijnen al duidelijk zijn. 

Ik wachtte op overspronggedrag.

Op een website voor hondenliefhebbers, http://doggo.nl  kwam ik een mooie omschrijving tegen: ‘Binnen de psychologie en biologie wordt overspronggedrag gedefinieerd als gedrag dat ontstaat vanuit een innerlijk conflict en dat geen direct verband lijkt te houden met de situatie waarin het mens of het dier zich bevindt. Het conflict heeft meestal betrekking op het gelijktijdig ervaren van twee tegenstrijdige impulsen, zoals tegelijk toenadering willen zoeken en willen vluchten. Omdat er niet aan allebei de impulsen kan worden toegegeven, wordt er vaak een derde, meer neutraal gedragssysteem geactiveerd. De energie die wordt opgewekt door het conflict zoekt als het ware een andere weg naar buiten en springt daarbij over naar gedrag dat niet echt relevant is voor de situatie. Het is in feite een soort uitlaatklep.’ De belangrijkste ontdekker van dit mechanisme is de Nederlandse etholoog Adriaan Kortlandt (1918-2009). Ter ere van hem staat in dierentuin Artis nog altijd het ‘oversprongbankje’, waarop hij vele uren heeft doorgebracht.’

Er gebeurde waar ik op wachtte. Wilders en Kuzu beiden uitermate gretig om elkaar te vloeren, maakten van die kleine, geagiteerde stapjes achter de microfoon,  zetten  meerdere keren de microfoon recht, die al recht stond en schoven aan hun papieren. Hun lichaamstaal werd ondersteund door een vloed van woorden, ogenschijnlijk vriendelijk en beheerst, maar in feite giftig en voor de situatie van Algemene Beschouwingen volstrekt irrelevant.  De een riep dat de ander moest oprotten en de ander riep vervolgens;’ rot jij zelf maar op.’ Kamervoorzitter Arib mengde zich niet in dit jijbakken. Dat is ook het advies op doggo.nl: niet ingrijpen bij overspronggedrag.

 

 

Een sprakeloze vis die waarheid spreekt

M.Vasalis is een van de meest geliefde dichters uit het Nederlands taalgebied. Zij werd geboren als Margaretha Leenmans in 1909 en overleed in 1998. In haar biografie is veel niet eerder gepubliceerd materiaal uit het familiearchief te vinden.* De biografe van Vasalis, Maaike Meijer, schreef met schroom over haar omdat, ‘ Vasalis de publiciteit schuwde, nooit interviews gaf en waakte over haar privéleven en dat van haar vrienden en patiënten.’  Zij was moeder en kinderpsychiater. Toen ze de P.C.Hoofdprijs ontving 9 december 1983  zei Vasalis aan het slot van haar toespraak, ‘ De dichter is thuis. U kunt hem daar bezoeken, langs de touwladder van zijn woorden.’ Zij was toen 74 jaar oud en had lange tijd niet meer gepubliceerd. Haar derde en laatste dichtbundel verscheen in 1954.**

Vasalis vind ik een prachtig pseudoniem. Misschien ook wel omdat de naam zo gemakkelijk onthoudt. Net zoals de overbekende regels; ‘En niet het snijden doet zo’n pijn, maar het afgesneden zijn,’  uit het gedicht Sotto voce.  Vasalis (latijns) betekent ‘ van de vazal.’ Haar vader gebruikte voor zichzelf ooit ‘de vazal’- als synoniem van Leenmans. Een grappig weetje uit de biografie.

‘De rode draad in haar leven is het overweldigend geschenk én het tergende verlies van scheppingskracht,’ schrijft Maaike Meijer in haar voorwoord. Familie, gezin, werk en sociaal leven waren alles absorberend. Pas op hoge leeftijd herwon zij haar creativiteit terwijl zij – zoals elke oudere – velen om haar heen verloor. Tijdens het ziek zijn en overlijden van een goede vriendin  schreef zij gedichten die voor het eerst in de biografie werden gepubliceerd. Een van die gedichten volgt hierna. Ik kon niet goed achterhalen of dit gedicht een titel meekreeg. Maar omdat het beeld van ‘de sprakeloze vis,’ mij zo raakt, heb ik dat in deze blog naar voren gehaald.

______________

Dan spreekt in mij de sprakeloze vis  

 ______________________

Ik wacht en wacht – vervreemd, gespannen

zoals ik vroeger wachtte op mijn vriend

maar met meer angst, minder verlangen.

En in mijn hoofd volstrekte stilte, geen signaal

van mij naar mij, geen teken en geen taal.

 

Dan spreekt in mij de sprakeloze vis

de waarheid – zonder haar te kennen –

niet: hoe het zijn moet, maar: zoals het is.

Hoe diep, hoe heel veel dieper moet ik gaan

om hem, om mij weer eindlijk te verstaan.

_____________

 

* ‘M. Vasalis 

Een biografie’

 door Maaike Meijer

uitgegeven bij van Oorschot in 2011 

** ‘Vergezichten en gezichten.’ de derde dichtbundel 1954

nog verkrijgbaar via boekwinkeltje.nl

Boeddha ben jezelf

Als je op de Noorder Poort* bent en door het land rond de boerderij wandelt kom je min of meer toevallig een beeld van Boeddha tegen. Het beeld staat aan de achterkant van de boerderij enigszins verborgen bij een oude houtwal met doorkijkjes naar de kinhin* paden, die de weilanden doorsnijden. Het beeld komt uit China en staat hier al zo’n tien jaar. Het werd destijds gekocht in een winkel in Amsterdam en geschonken door Ciska Matthes* en haar moeder Henriette.  ‘Het was nogal wat om het zware beeld in een kleine auto naar Wapserveen te brengen,’ vertelt Ciska. ‘Gelukkig was daar een sterke man, Nitiman, die samen met anderen de Boeddha op de sokkel wist te plaatsen.’ 

Vele jaren later tijdens een retraite komen meerdere toevalligheden samen. De houten sokkel onder het beeld is aan vervanging toe. Barbara, een van de deelnemers aan de retraite wil in haar tuin, thuis de flagstones vervangen, omdat de baby die op komst is straks in het gras moet kunnen spelen. En Ciska die de retraite leidt, vindt al langer dat er iets met de sokkel moet gebeuren. Nu zijn de flagstones naar de Noorder Poort getransporteerd en tijdens de retraite is de oude sokkel vervangen.

Op de tweede zaterdagmiddag in september staat een stille groep retraitedeelnemers bij het beeld, om de Boeddha zittend  op de troon van flagstones, plechtig in te wijden.  Jiun Hogen Roshi, de zenmeester van de Noorder Poort spreekt en buigt, plaatst een brandend wierookstokje bij het beeld en leidt de recitaties*.

Het is stil, zo stil als het beeld van de Boeddha.

Het spreken is stil. Het buigen is stil. Het reciteren is stil. De bel klinkt en toch is het stil. Het Ma ka han nya* klinkt op langs de gevel van de boerderij en het blijft heel stil. Na het reciteren wordt Iedereen uitgenodigd  om een eigen wierookstokje bij het beeld te zetten, waarna de plechtigheid wordt beëindigd.  

Ja, het was werkelijk, – een staan bij het beeld om je de Boeddha in jezelf te herinneren -. 

‘Want daar gaat het om,’ zegt Ciska in het gesprek dat ik met haar heb. ‘Het gaat om de Boeddhanatuur in je zelf, daarop moet alles gericht zijn.’  ‘Het beeld is een beetje verborgen en dat vind ik heel mooi,’ zeg ik.  Waarop Ciska vol vuur zegt; ‘Ja, je moet het zien, je moet er oog voor hebben. Boeddha ben jezelf.’

We sluiten het gesprek af waarbij Ciska wenst, ‘Moge dit beeld, de mensen die het zien helpen om de tijdloze stilte in zichzelf te vinden.’

*Kin Hin, meditatief lopen

*Recitaties, oude teksten, half zingend, hardop uitspreken

*Ma ka han nya, aanhef van de Hartsoetra